به گزارش سلامت رسانه و به نقل از مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، ایران با تأمین نیاز بیش از ۶۵۰۰ مرکز پزشکی هستهای و تولید ۷۰ نوع رادیودارو، جایگاه خود را بهعنوان یکی از سه کشور برتر جهان در این صنعت تثبیت کرده و با صادرات به ۱۵ کشور، سودی معادل ۷۰ میلیون دلار را در سال ۱۴۰۴ به دست آورده است.
در همین راستا، یکی از چالشبرانگیزترین مراحل در مبارزه با سرطان، تشخیص زودهنگام آن عنوان شده است؛ چرا که فناوریهای تصویربرداری هستهای با رصد متابولیسم سلولی، حتی پیش از آنکه تغییرات ساختاری در MRI یا سیتیاسکن نمایان شود، قادر به شناسایی تومورهای در حال شکلگیری هستند.
در مراحل اولیه شکلگیری تومورها، بافتها ممکن است ظاهری طبیعی داشته باشند، اما تغییرات متابولیکی درون سلولها آغاز شده و از دید روشهای متداول تصویربرداری مانند سونوگرافی و رادیوگرافی پنهان میماند؛ چرا که این روشها عمدتاً به بررسی شکل و اندازه بافتها میپردازند.
در این شرایط، فناوری تصویربرداری هستهای وارد عمل میشود. در این روش، مقدار اندکی از یک ماده رادیواکتیو (رادیوایزوتوپ) به بدن تزریق میشود تا دستگاه تصویربرداری بتواند فعالیت سلولی را با دقت بالا ردیابی کند.
برای نمونه، سلولهای سرطانی نسبت به سلولهای سالم گلوکز بیشتری مصرف میکنند. به همین دلیل، مولکولهایی مشابه گلوکز که با رادیوایزوتوپ نشاندار شدهاند، بیشتر توسط سلولهای سرطانی جذب شده و در تصاویر بهصورت نقاط روشنتر قابل مشاهدهاند.
این قابلیت، امکان شناسایی تومورهای کوچک و متاستازهای پنهان را فراهم میکند؛ موضوعی که در برخی موارد حتی پیش از تشخیص با MRI یا سیتیاسکن محقق میشود.
فناوری هستهای تنها در تشخیص کاربرد ندارد، بلکه در درمان نیز نوآوریهایی را رقم زده است. در حالی که رادیوتراپی سنتی از بیرون بدن پرتو به تومور میتاباند و ممکن است به بافتهای سالم اطراف آسیب بزند، روش رادیوتراپی هدفمند با بهرهگیری از دانش بیوتکنولوژی دقت بالاتری دارد.
در این روش، آنتیبادیهایی که توانایی اتصال به سلولهای سرطانی را دارند، به رادیوایزوتوپهای خاص متصل شده و ترکیب حاصل، مستقیماً به سلولهای سرطانی متصل میشود و آنها را از بین میبرد، بدون آنکه آسیبی به سلولهای سالم وارد کند.
انرژی هستهای، فراتر از تصورات نظامی، نقشی کلیدی در سلامت جامعه دارد. اعمال محدودیت یا تحریم در این حوزه، مستقیماً بر سلامت شهروندان تأثیر میگذارد. ترکیب فناوری هستهای با دانش پزشکی و بیوتکنولوژی، آن را به بخشی جداییناپذیر از نظام سلامت تبدیل کرده است.
بر اساس اعلام ستاد زیستفناوری، سلامت و فناوریهای پزشکی معاونت علمی، بازار جهانی رادیوداروها در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۸ میلیارد دلار برآورد شده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۴ به ۱۴ میلیارد دلار برسد. ایران نیز طی یک دهه اخیر در این عرصه جهش قابلتوجهی داشته است.
تا پیش از سال ۱۳۸۸، بخش بزرگی از رادیوداروهای مورد نیاز کشور از خارج وارد میشد، اما با آغاز پروژه تولید بومی رادیودارو با همکاری سازمان انرژی اتمی، مسیر خودکفایی در این حوزه هموار شد.
در حال حاضر، ایران با تولید حدود ۷۰ نوع رادیودارو، نیاز ۲۳۰ مرکز درمانی و ۶۵۰۰ مرکز پزشکی هستهای را تأمین کرده و این محصولات را به ۱۵ کشور صادر میکند. این صادرات، تنها در سال ۱۴۰۴ بیش از ۷۰ میلیون دلار درآمد ارزی برای کشور به همراه داشته است.
با این حال، واردات برخی ایزوتوپهای خام از کشورهایی مانند روسیه همچنان ادامه دارد که هزینهای بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ هزار دلار در سال به کشور تحمیل میکند. این موضوع، لزوم سرمایهگذاری و توسعه بیشتر برای تکمیل زنجیره تولید داخلی را نشان میدهد.
- نویسنده : رویا نوری
- منبع خبر : سلامت رسانه
